Otrzymanie pieniędzy, samochodu, mieszkania albo udziału w nieruchomości od osoby niespokrewnionej może oznaczać podatek od spadków i darowizn. W tym poradniku wyjaśniam, kto trafia do III grupy podatkowej, jaka jest kwota wolna w 2026 roku, jak obliczyć daninę oraz kiedy trzeba złożyć formularz SD-3.
Najważniejsze zasady rozliczenia III grupy podatkowej
- III grupa obejmuje osoby, które nie należą do I ani II grupy podatkowej, najczęściej znajomych, partnerów niebędących małżonkami i osoby obce.
- Kwota wolna wynosi 5733 zł od jednej osoby, z uwzględnieniem nabyć z bieżącego roku i pięciu poprzednich lat.
- Podatek od nadwyżki wynosi od 12% do 20%, zależnie od jej wysokości.
- Formularz SD-3 składa się zasadniczo w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.
- Podatek płaci się zwykle w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji urzędu skarbowego.
[search_image] podatek od darowizny spadku urząd skarbowy dokumenty kalkulator podatkowy Polska
Kto trafia do III grupy podatkowej
Najprościej mówiąc, do tej grupy należą pozostałe osoby, czyli te, których nie łączy z darczyńcą albo spadkodawcą relacja wymieniona w I lub II grupie. Przepisy patrzą na formalny stosunek prawny, a nie na to, jak bliska jest relacja w życiu codziennym.
W praktyce chodzi między innymi o znajomego, sąsiada, partnera życiowego bez ślubu, byłego partnera, klienta, wspólnika czy inną osobę niespokrewnioną. Wieloletnie wspólne mieszkanie nie zmienia automatycznie grupy podatkowej. Partner niebędący małżonkiem nie korzysta z przywilejów przewidzianych dla małżonka.
| Grupa | Przykładowe osoby | Kwota wolna w 2026 roku |
|---|---|---|
| I grupa | Małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, teściowie, zięć, synowa | 36 120 zł |
| II grupa | Dalsza rodzina, między innymi dzieci rodzeństwa i rodzeństwo rodziców | 27 090 zł |
| III grupa | Osoby obce i osoby niewymienione w I lub II grupie | 5733 zł |
Nie należy mylić III grupy z tak zwaną grupą zerową. Grupa zerowa dotyczy najbliższej rodziny, która może skorzystać z pełnego zwolnienia po spełnieniu warunków formalnych. Osoba obca nie może „przejść” do tej grupy tylko dlatego, że pozostaje z darczyńcą w bliskiej relacji.
Kwota wolna obejmuje pięć wcześniejszych lat
Limit 5733 zł nie działa osobno dla każdej darowizny. Sumuje się wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w pięciu poprzednich latach. Liczy się czysta wartość, czyli po uwzględnieniu długów i ciężarów, jeśli takie występują.
Przykład jest prosty. Jeżeli znajomy przekazał 4000 zł w 2024 roku, a w 2026 roku kolejne 3000 zł, łączna wartość wynosi 7000 zł. Podatek obejmie więc 1267 zł nadwyżki, a nie tylko kwotę z ostatniego przelewu.
Limit analizuje się oddzielnie dla każdego darczyńcy. Darowizna od dwóch różnych osób nie tworzy jednej wspólnej puli, choć każdą relację trzeba ocenić osobno. Przy spadku punktem odniesienia jest natomiast majątek otrzymany po konkretnym spadkodawcy.
Według aktualnych tabel Ministerstwa Finansów kwoty wolne wynoszą 36 120 zł dla I grupy, 27 090 zł dla II grupy i 5733 zł dla III grupy. Przed rozliczeniem sprawdzam zawsze nie tylko samą kwotę, lecz także historię wcześniejszych przekazań od tej samej osoby.
Jak obliczyć podatek od darowizny lub spadku
Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną. Dla III grupy obowiązuje progresywna skala, ale nie oznacza to, że po przekroczeniu progu cała darowizna zostaje opodatkowana wyższą stawką.
| Nadwyżka ponad 5733 zł | Podatek |
|---|---|
| Do 11 833 zł | 12% nadwyżki |
| Powyżej 11 833 zł do 23 665 zł | 1420 zł + 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł |
| Powyżej 23 665 zł | 3313,20 zł + 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
Przykład darowizny 10 000 zł
Nadwyżka wynosi 10 000 zł minus 5733 zł, czyli 4267 zł. Podatek to 12% tej kwoty, a więc około 512 zł.
Przykład darowizny 20 000 zł
Nadwyżka wynosi 14 267 zł. Podatek wyniesie 1420 zł plus 16% od 2434 zł, czyli około 1809 zł. Zastosowanie drugiego progu dotyczy wyłącznie części przekraczającej 11 833 zł.
Przeczytaj również: Darowizna od rodzica bez podatku? Sprawdź SD-Z2 i terminy
Przykład darowizny 50 000 zł
Po odjęciu kwoty wolnej pozostaje 44 267 zł. Podatek wyniesie 3313,20 zł plus 20% od części przekraczającej 23 665 zł, czyli około 7434 zł. Przy większych kwotach III grupa jest wyraźnie mniej korzystna niż relacje rodzinne.
Podstawą nie zawsze jest po prostu kwota wpisana w umowie. Przy samochodzie, mieszkaniu lub udziałach urząd może badać wartość rynkową. Jeżeli podana wartość będzie zaniżona, urząd może wezwać do jej skorygowania, a w razie sporu posłużyć się opinią biegłego.
Jakie formalności trzeba załatwić
Jeśli nabycie przekracza kwotę wolną i nie pobrał podatku notariusz, składa się zeznanie SD-3 do właściwego urzędu skarbowego. Termin wynosi zasadniczo miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego.
- Ustal, od kogo pochodzi majątek i do której grupy podatkowej należysz.
- Zsumuj wcześniejsze nabycia od tej samej osoby z bieżącego roku i pięciu poprzednich lat.
- Określ wartość rynkową majątku oraz odejmij udokumentowane długi i ciężary.
- Przygotuj SD-3 i dokument potwierdzający nabycie, na przykład umowę, postanowienie sądu albo dokument bankowy.
- Po otrzymaniu decyzji urzędu zapłać podatek w terminie 14 dni.
Przy darowiźnie w formie aktu notarialnego podatek pobiera i przekazuje urządowi notariusz. W takiej sytuacji obdarowany zwykle nie składa samodzielnie SD-3 dla tej czynności. Inaczej wygląda przekazanie pieniędzy zwykłym przelewem albo darowizna rzeczy bez aktu notarialnego.
Typowym błędem jest uznanie, że brak pisemnej umowy oznacza brak obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniężnej obowiązek może powstać już w chwili otrzymania środków. Jeśli przelew był pożyczką z obowiązkiem zwrotu, trzeba mieć dowody potwierdzające rzeczywisty charakter pożyczki, ponieważ pożyczka i darowizna podlegają innym zasadom.
Nie warto czekać z rozliczeniem do kontroli. Ujawnienie nieopodatkowanej darowizny dopiero w trakcie czynności sprawdzających lub kontroli może skutkować zastosowaniem sankcyjnej stawki 20%.
Wyjątki ważne przy nieruchomościach i majątku za granicą
Osoba z III grupy może w określonych sytuacjach skorzystać z ulgi mieszkaniowej przy nabyciu domu lub lokalu w spadku. Dotyczy to między innymi osoby, która sprawowała nad spadkodawcą opiekę na podstawie pisemnej umowy z podpisami notarialnie poświadczonymi przez co najmniej dwa lata.
Ulga może obejmować maksymalnie równowartość 110 m² powierzchni użytkowej, ale wymaga spełnienia dodatkowych warunków dotyczących między innymi zamieszkania, posiadania innych praw do lokalu i okresu utrzymania nieruchomości. Przy mieszkaniu lub domu nie zakładałbym, że sama bliskość relacji wystarczy do zastosowania ulgi.
Przeprowadzka za granicę również nie rozwiązuje automatycznie problemu. Majątek znajdujący się poza Polską może podlegać polskiemu podatkowi, jeżeli w chwili darowizny lub śmierci spadkodawcy nabywca był polskim obywatelem albo miał stałe miejsce pobytu w Polsce. Przy aktywach w innym kraju trzeba dodatkowo sprawdzić lokalne przepisy i ewentualne zasady unikania podwójnego opodatkowania.
Od 2026 roku przepisy przewidują także zmiany dotyczące przywracania terminu zgłoszenia darowizny od najbliższej rodziny. Nie tworzą one jednak pełnego zwolnienia dla osób z III grupy. W tej grupie nadal najważniejsze są limit 5733 zł, prawidłowa wycena i terminowe złożenie SD-3.
Co sprawdzić przed przyjęciem większej darowizny
Przed przyjęciem większej kwoty lub nieruchomości spisałbym historię wszystkich wcześniejszych przekazań od tej samej osoby. To właśnie kumulacja z pięciu lat najczęściej zmienia pozornie niewielką darowiznę w nabycie podlegające opodatkowaniu.
Przy samochodzie, mieszkaniu albo majątku odziedziczonym za granicą dobrze jest zachować umowę, potwierdzenia przelewów, dokumenty własności i dowody kosztów. Jeżeli wartość jest wysoka lub sytuacja obejmuje kilka państw, konsultacja z doradcą podatkowym może kosztować mniej niż późniejszy spór z urzędem.
Najważniejsza zasada jest praktyczna: w III grupie nie liczy się potoczna nazwa relacji, lecz jej prawny status, wartość nabytego majątku i termin wykonania formalności. Szybkie sprawdzenie tych trzech elementów pozwala zwykle uniknąć zarówno niepotrzebnego podatku, jak i kosztownego błędu.
